Ստորև ներկայացնում ենք «ՀԺ»-ի գլխավոր խմբագիր Աննա Հակոբյանի բլից-հարցազրույցը Սեյրան Օհանյանի հետ զինծառայողի հուղարկավորությունից րոպեներ անց.
- Պարոն Օհանյան, ինչո՞ւ այսօր հրաժարական չտվեցիք, երբ իմացաք, որ զինվորի դագաղը Երևան-Սևան մայրուղու ասֆալտի վրա է:
- Բայց ո՞վ է ասել, որ պետք է հրաժարական տայի ես:
- Բանակում ոչ կանոնակարգային հարաբերությունների հետևանքով շաբաթը մեկ զինվոր է մահանում:
- Այդպիսի բան չկա, դուք սխալվում եք:
- Չկա՞ այդպիսի բան, դուք հրաժարական տալու պատճառներ չե՞ք տեսնում:
- Իսկ ո՞վ է պահանջում… Իմ աշխատանքի գնահատականը կարող է տալ իմ ղեկավարը և ժողովուրդը:

- Այն որ գալիս են, մայրուղու ասֆալտին դագաղ են դնում, դա գնահատական չե՞ք համարում:
- Ժողովուրդը պահանջե՞ց ինձնից հրաժարական տալ:
- Դա ինչ երևույթ էր, երբևէ եղե՞լ է, որ դիակը բերեն…
- Կարո՞ղ եմ իմանալ դուք ով եք:
- «ՀԺ»­ի գլխավոր խմբագիր Աննա Հակոբյան:
- Շնորհակալ եմ. ես պատասխանեցի:
- Երբևէ եղե՞լ է, որ դիակը բերեն կառավարության մոտ, դա ժողովրդի գնահատական չի՞, ձեր կարծիքով:
- Ժողովրդի գնահատական է երևույթի հանդեպ:
- Պարոն Օհանյան, շատ հաճախ ոչ կանոնակարգային հարաբերությունների հետևանքով բանակում զոհվում են զինվորներ: Բարձրաստիճան պաշտոնյաների ծառայող երեխաներից որևէ մեկը չի զոհվում, ձեզ համար դա տարօրինակ չի՞:
- Ի՞նչը:
- Բանակում նրանց հետ դժբախտ պատահար չի լինում, ինքնասպան չեն լինում: Որևէ պաշտոնյայի որդու հետ, որը ծառայել է, նման բան չի եղել, ինչն է պատճառը:
- Յուրաքանչյուր դեպքի ես չեմ կարող գնահատական տալ: Դեպքը լինում է ըստ տեղի, ըստ իրավիճակի և ըստ զարգացման:
- Իսկ կարելի՞ է ենթադրել, որ ղեկավարությունը կարողանում է ապահովել միայն այն զինվորների անվտանգությունը, ովքեր ունեն պաշտոնյա հայրիկներ:
- Իհարկե ոչ: Իմ երկու զավակներն էլ ծառայում են Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետությունում…
- Նրանք ողջ և առողջ են, իսկ այս երիտասարդին մենք հենց նոր հողը դրեցինք:
- Նրանցից մեկն էլ. իմ ավագ որդին, մեկ տարի առաջ ճանապարհատրանսպորտային պատահարի ժամանակ ծանր վիրավորվել էր, բերեցին հոսպիտալում բուժեցին: Եթե հնարավոր լիներ, իրեն էլ բուժելու, մենք, հավատացեք, ամեն ինչ կանեինք:
- Այս ընթացքում որևէ պաշտոնյա պատժվե՞լ է բանակում առկա ոչ կանոնակարգային հարաբերությունների համար:
- Շատ: Շատ:
- Բարձրաստիճան՞ նախարարի տեղակալ շտաբի պետ..
- Շատ: Շատ:
- Անուն տվեք, մի հոգու անուն:
- Գլխավոր շտաբի պետի տեղակալներ են պատժվել, պատժվել են վարչության պետեր, պաշտոնից ազատվել են վարչության պետեր:
- Քրեական պատասխանսւտվոթյան ենթարկվե՞լ է որևէ մեկը:
- Բայց ինչի՞ համար, քրեական պատասխանատվության ենթարկվում են հանցագործները միայն:

Հայկական ժամանակ

Ֆինանսների նորանշանակ նախարար Դավիթ Սարգսյանը պաշտոնն ստանձնելուց հետո մի «ունիկալ» նախաձեռնությամբ է հանդես եկել: Նա թերեւս մտածում է, որ ֆինանսների նախարարի թիվ մեկ պարտականությունը խնայողություններ անելն է, և, հավանաբար, սրան է գումարվել նաև մամուլի նկատմամբ իր և իր թիմի նեգատիվ վերաբերմունքը, ու նա որոշել է հաճելին օգտակարի հետ համատեղել` խնայողության անվան տակ արգելել թերթ կարդալը: Եվ առաջինը, ինչն արել է` պաշտոնական գրություն է ուղարկել գերատեսչություններին, պահանջելով կրճատել մամուլի բաժանորդագրությունը: Ըստ գերատեսչական թերթի աղբյուրների, այս հրահանգն առաջին հերթին վերաբերում է անկախ և ընդդիմադիր մամուլին: Մենք էլ կարծում էինք, թե այս իշխանությունն օրերից մի օր կհասկանա, որ ազատ մամուլին աջակցելը, մամուլը կայացնելը երկրի զարգացմանն ուղղված քայլ է և պետության հիմնական պարտականություններից մեկը:

Հրապարակ

Ամեն մի ցավալի իրադարձության շուրջ առաջանում է երեք տիպի արձագանք` անկեղծ մտահոգություն, բ/ քաղաքական շահարկում [«վայ, էս ո՞ւր ենք հասել», «էս ո՛՞ւր է երկիրը գնում»], գ/ դավադրության տեսություն [«միջազգային ուժային կենտրոններից ուղղորդվող մութ ուժերը ոտնձգություն են կատարում մեր անվտանգության նկատմամբ»): Երկուսում էլ կա պոպուլիզմի որոշակի դրևորում, որովհետև այդ երկու ուղղություններով խոսակցությունները դուր են գալիս մեր շատ-շատ հայրենակիցներին:Ես այդ խոսակցությունները լսում եմ մանկուց, հետևաբար` անկախ հասարակարգերից և ռեժիմներից: Երբ հավաքվում էին [են] նվազագույն ինտելեկտուալ հավակնություններ ունեցող մարդիկ, նրանք պարտադիր խոսում էին հրեաների և մասոնական օթյակների մասին՝ «բա դու չգիտե՞ս, ախպեր ջան, սաղ աշխարհը հրեաների ձեռնա»: Ես դա ընկալում եմ որպես փոքր ժողովրդի որոշակի բարդույթների արտացոլում, երբ չես կարողանում ստեղծել քոնը, դատողությունների մեկնակետ ես վերցնում ուրիշների բացասական ընկալումը: Դե, իսկ առաջին արձագանքն ավելի ունիվերսալ արմատներ ունի` նման ընկալումը հատուկ է ոչ միայն աշուղական արվեստին [«էրեկ լավ էր, բանց վուր էսօր»), ոչ միայն Խորենացու ողբին, նույն տրամադրություններ կան նաև Հին կտակարանում, մասնավորապես` Երեմիայի մարգարեություններում. «Նայեցի երկրին`ամայի էր, ոչինչ չկար, նայեցի դեպի երկինք` և չկար նրա լույսը»:

Ընդդիմության 20 տարվա քարոզչությունը հիմնված է այս տեսակ ողբի վրա, որը, կրկնեմ` ես կենցաղային խոսակցություններում լսել եմ նաև համեմատաբար կուշտ կոմունիստական ժամանակներում: Ժամանակակից ընդդիմադիրներն այս առումով բավականին տաղանդավոր «նախահայրեր» ունեն` ի դեմս 90-ականների Արշակ Սադոյանի, Սեյրան Ավագյանի և Դավիթ Վարդանյանի, որը խորհրդարանում տվեց առաջին նախագահին իր «պատմական» հարցը այն մասին, թե ինչպես է մեր խեղճ ժողովուրդը գոյատևում մի աշխատավարձով, որով կարող է ամիսը ընդամենը երկու ձու գնել:

Այդ անսահման պոպուլիզմին մշտապես հակադրվում է անսահման ցինիզմը. «Այսօր, երբ մեր երկիրը գտնվում է փաստացի պատերազմի մեջ, որոշ ուժեր, որոնք ուղղորդվում են դրսից` որոշ այլ ուժերի կողմից, ջուր են լցնում մեր հակառակորդների ջրաղացին»: Որ երկիրը փաստացի պատերազմի մեջ է, դա ճիշտ է, բայց ինչո՞ւ այդ հանգամանքը պետք է զսպի «որոշ ուժերին» և շարքային քաղաքացիներին, բայց որևէ ազդեցություն չի թողնում իշխանավորների ախորժակի վրա: Հիշենք ցանկացած հիշարժան իրադարձություն և երկու կողմից կտեսնենք այդ վերաբերմունքը: Ընդդիմությունը փորձում է իր ողբով «ընդհանրացնել» դեպքը և խթան դարձնել բողոքի ալիքի համար, իշխանությունը փնտրում է ժողովրդի միանգամայն անկեղծ ու ինբնաբուխ բողոքի «ուղղորդողներին»: Սպանված զինվորի թաղման շուրջ կողմերի արձագանքը այդ իրավիճակի դասական դրսևրումն է: Ինչպես այս, այնպես էլ, ասենք, կարկուտի դեպքում անսահման պոպուլիզմի և ցինիզմի հակադրությունը խանգարում է հասկանալ երևույթի բուն պատճառները և լրջորեն քննարկել իրավիճակից դուրս գալու ճանապարհները:

Առավոտ

Երկար ժամանակ մերձ ՀՀՇ-ական միջավայրում քննարկվում էր Լևոն Տեր-Պետրոսյանի` նախագահական ընտրություններին չմասնակցելու ժամանակ հնչեցրած այն խոսքը, որ, բացի տարիքից, կա չառաջադրվելու ևս մեկ պատճառ, որի մասին ասել էր` «չեմ խոսի»: Ըստ որոշ տեղեկությունների` պատճառը եղել է ֆինանսական: Եղել են նախնական բանակցություններ, պայմանավորվածություններ, մասնավորապես` որ Տեր-Պետրոսյանի առաջադրվելու դեպքում նախընտրական կամպանիան կֆինանսավորի Գագիկ Ծառուկյանը, սակայն վերջինս հետագայում հրաժարվել է: Թե ինչու` մեր աղբյուրները չասացին, սակայն կարծիք հայտնեցին, որ նախորդ օրվա ընդդիմադիր չլինելու իր հայտարարությամբ Գագիկ Ծառուկյանը 2-րդ անգամ ջարդեց Տեր-Պետրոսյանի ծրագիրը:

Հրապարակ

ՀՀ ներքաղաքական կյանքում մեծ աղմուկ հանած քրեական գործով անցնող մեղադրյալի վերաբերյալ վերջերս դատարանը կայացրել է սենսացիոն որոշում. փոխվել է մեղադրյալի խափանման միջոցը և կալանավորվածն ազատ է արձակվել: Չկարծեք սակայն, թե խոսքը ընդդիմադիր ակտիվիստ Տիգրան Առաքելյանի մասին է: Քավ լիցի: Խոսքը պետությանը 200 հազար դոլարի վնաս, հասցնելու քրեական գործով անցնող կալանավորվածների մասին է: Իսկ դուք ասում եք, ՀՀ դատարանները խափանման միջոց կալանքը փոխելու միջնորդությունները մերժում են:

Հայկական ժամանակ

Ժողովուրդը կապստամբի՞,թե՞ կարտագաղթի:Այդ հարցը վերջերս շատ է հնչում: Իհարկե, անչափ ցանկալի է, որ չանի ոչ մեկը, ոչ մյուսը, որովհետև երկուսն էլ կործանարար են: Արտագաղթի տեմպերի պահպանումը կբերի մեր պաշտպանունակության աստիճանական կորստի, որից ինչ-որ մի պահի կօգտվի հակառակորդը: Իսկ ապստամբություն, սոցիալական «բունտ» անող ժողովուրդը չի ենթարկվում ոչ մեկին, ոչ ոքի չի լսում` ոչ իշխանությանը, ոչ ընդդիմությանը, ոչ էլ նույնիսկ նախախորհրդարանին` գնում է, ջարդում-փշրում է, թալանում է խանութները, հարուստների տները: Դա նշանակում է քաոս, և մեր հակառակորդը պարզապես հիմար պետք է լինի, եթե այդ քաոսից չօգտվի: Բնականաբար, այդ երկու անցանկալի երեւույթների դեմն առնելու պարտականությունը նախևաոաջ իշխանությանն է: Ինքնապահպանության պարզ բնազդը պետք է դրդեր նրան քայլեր անելու` սեփական ազդեցությունը փոքր-ինչ թուլացնելու և պետությունը փոքր-ինչ ուժեղացնելու ուղղությամբ: Ոչ մի սարսափելի բան չէր պատահի, օրինակ, եթե Երևանի ավագանիում ՀՀԿ-ն մեծամասնություն չունենար: Չարժեր այս վերջին ընտրություններում այդքան «հուպ տալ»` ընտրակաշառքների վրա այդքան մեծ գումարներ ծախսելով և թաղի լակոտ-լուկուտին քաղաքացիների վրա «քսի տալով»: Կամ` այս, մեղմ ասած, ոչ այնքան հաջողակ կառավարության վերանշանակումը նույնպես դիտվում է որպես մարտահրավեր հասարակությանը: Այդ երկու իրադարձությունների և շարունակվող արտագաղթի կամ հնարավոր «բունտի» պատճառահետևանքային կապը, կարծում եմ, պետք չէ երկար բացատրել: Քաղաքականությունը հնարավորի արվեստ է, և խոսքը, հետևաբար, ոչ թե իշխանությունը հանձնելու, այլ պարզապես ռացիոնալ վարքի` անհրաժեշտ, նվազագույն բարեփոխումների մասին է: Թե չէ` վատ կլինի բոլորի, այդ թվում` իշխանությունների համար: Բայց ես չեմ նսեմացնում նաև մեր պատասխանատվությունը: «Մեր» ասելով տվյալ դեպքում նկատի ունեմ բոլոր նրանց, ում խոսքը հասարակության համար ինչ-որ նշանակություն ունի` քաղաքական գործիչներին, հրապարակախոսներին, մեկնաբաններին, լրագրողներին և այլն: Մեր գործիքը միայն խոսքն է, բայց ո՞վ ասաց խոսքը կարտևոր չէ: Եթե 20 տարի շարունակ մեզնից շատերը կրկնում են, որ Հայաստանը աշխարհի ամենավատ երկիրն է, որ այստեղ ապրում է կիսա-սոված, կիսավայրենի, ճնշված, խեղճուկրակ ժողովուրդ [«դե, ճիշտ են անում խեղճ մարդիկ, որ գնում են»], ապա գուցե ամբոխի աչքին չափազանց խիզախ և ճշմարտախոս ենք երևում, բայց հաստատ որևէ դրական ուղերձ հասարակությանը չենք հղում: Հատկապես այս թեզերը սիրում են կրկնել այս 20 տարում Հայաստանից գնացածները` արդարացնելու համար իրենց բացակայությունը:Տագնապի, փախուստի, անհավատության տրամադրությունները սերմանելով` պետք չէ էժան դիվիդենդներ շահել` ոչ մի կործանում էլ հայ ժողովրդին չի սպառնում: Պետականությունը, այո, կարող ենք կորցնել, եթե այսպես շարունակենք` մենք բոլորս, ովքեր ապրում ենք Հայաստանի Հանրապետություն կոչվող պետությունում: Իսկ որպեսզի դա տեղի չունենա, եկեք սկզբի համար արձանագրենք` Հայաստանը մեզ համար աշխարհի ամենալավ երկիրն է, այստեղ ապրելը մեծ երջանկություն է: Ինձ համար, համենայնդեպս, այդպես է:

Առավոտ

Գազի գնի բարձրացմանը Կառավարության երեկվա արձագանքը սպասվածներից ամենավատն էր: Կառավարությունը որոշել է համընդհանուր սուբսիդավորում իրականացնել գազի գնի 30 տոկոսի չափով: Դա նշանակում է, որ ՀՀ պետական բյուջեից կամ այլ աղբյուրներից կվճարի գազի գնի մի մասը` 30 տոկոսը: Սա ամենահակաշուկայական, հակաազատական ձևն է, որը կարող էր իրականացվել: Որ կընտրվի այս տարբերակը, մինչև երեկ ոչ մեկի մտքով չէր էլ կարող անցնել մի պարզ պատճառով` 2006-2008 թվականներին ՀՀ կառավարությունը սուբսիդավորեց գազի գնի մի մասը, բայց հետո` 2009 թվականին տեղի ունեցած ասուլիսում Տիգրան Սարգսյանը, մեղմ ասած, քննադատեց այդ որոշումը: Փաստորեն ունենք նույն անձի կողմից երկու` իրար բացարձակապես հակասող հայտարարություն: Բայց կարևորագույն խնդիրը, ի վերջո, ՀՀ վարչապետի երկու` իրար հակասող հայտարարություններ գտնելը չէ: Հիմնական խնդիրն այն է, թե ինչ է տալու գազի գնի համընդհանուր սուբսիդավորումը: Միանգամից նշենք, որ ցանկացած համընդհանուր սուբսիդավորում, անկախ մեխանիզմից, հանգեցնում է նրան, որ դրանից հիմնականում օգտվում են հարուստ մարդիկ, իսկ աղքատների օգուտը պարզապես չնչին է: Ու այս պոպուլիզմի արդյունքում ստացվում է, որ հարկատուների հաշվին հավաքագրվող պետական բյուջեն փող է ծախսում, որ հարուստների լրացուցիչ ծախսերը փակեն:

Հայկական ժամանակ

Երևանի քաղաքապետի առաջին տեղակալի հարցը դեռ լուծված չէ: Նա անպայման կլինի ՀՀԿ ցուցակից` այդպես է պահանջում օրենքը: Տարոն Մարգարյանին մոտ կանգնածներն ասում են, ըստ ամենայնի, այդ աթոռը կզբաղեցնի ՀՀԿ համամասնական ցուցակի 17-րդ հորիզոնականն զբաղեցնող Կամո Արեյանը, ով քաղաքապետարանում է անհիշելի ժամանակներից և ոչ միայն հնազանդ ու աննկատ տեղակալ է եղել ամենատարբեր քաղաքապետերի համար, այլև բավականին ծանոթ է այս աշխատանքին: Ի դեպ, եթե Կամո Արեյանը դառնա առաջին տեղակալ, նրա`փոխքաղաքապետի պաշտոնը թափուր կմնա, և, ըստ նույն աղբյուրների, չի բացառվում, որ այդ պաշտոնը ՀՀԿ-ն վստահի ավագանու «երկարամյա» անդամ Նաիրա Նահապետյանին` ՀԷԿ-երի Նառային, ով քարոզարշավի ժամանակ քրտնաջան «դոշ» էր տալիս Տարոնի համար:

Արվե՞լ է Ձեզ նման առաջարկ, հարցրինք Նաիրա Նահապետյանին: «Իհարկե ոչ. ոչ մի առաջարկ»: Իսկ եթե արվի, կհամաձայնե՞ք: «Երբ առաջարկվի, իրար հետ կմտածենք, հիմա չգիտեմ»: Իսկ ո՞ւմ եք տեսնում առաջին տեղակալի պաշտոնում: «Կդժվարանամ ասել, նման հարցեր մեզ մոտ չեն քննարկվել»: Ի դեպ, մեր տեղեկություններով, ճիշտ է, Սամվել Ալեքսանյանին չհաջողվեց Դավիթ Օհանյանին «նշանակել» առաջին տեղակալ, սակայն «շարքային» փոխքաղաքապետերի թվում նա կարող է լինել:

Հիշեցնենք, որ նորընտիր քաղաքապետը կարող է ունենալ մինչև 6 ոլորտային տեղակալներ:

Հրապարակ

ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման հայտարարել է, որ աշխատանքից ազատվել է ԱՄՆ հարկային ծառայության ղեկավարի պաշտոնակատար Սթիվեն Միլերը: Իսկ գիտե՞ր, թե ինչու է այդ մարդը զրկվել պաշտոնից: Նրա կազմակերպությունը «ոչ իրավաչափ» ստուգումներ է անցկացրել կազմակերպություններում, որոնք կապված են այս պահին ընդդիմադիր Հանրապետական կուսակցության հետ: [Խոսքը, բնականաբար, ԱՄՆ-ի Հանրապետականի մասին է, որովհետև Հայաստանի Հանրապետականը, ըստ Գալուստ Սահակյանի, երբեք ընդդիմադիր չի լինի]: Չորեքշաբթի Օբաման իր ելույթում նշեց` դատապարտելի վարքը, որը ի հայտ բերեց հարկային ծառայության գլխավոր տեսուչի զեկույցը, աններելի է: «Ես չեմ հանդուրժի նման վարք ոչ մի գերատեսչությունում, հատկապես հարկային ծառայությունում»: Մի խոսքով` ԱՄՆ նախագահը ջղայնացավ և, ինչպես ասում են, ձեռքը խփեց սեղանին: Այդտեղ հետաքրքիր առնվազն երկու հանգամանք կա: Նախ` որ ԱՄՆ-ում կա հարկային ծառայության գլխավոր տեսուչ, որը վերահսկում է այդ մարմնի գործունեությունը և հայտնաբերում է չարաշահումները: Պատկերացնո՞ւմ եք` Հայաստանում նման պաշտոն սահմանվեր, նրա տերը կլիներ մեր երկրի ամենակոռումպացվւսծ պաշտոնյաներից մեկը: Իսկ երկրորդը, իհարկե, այն է, որ «նալոգովիի շեֆը» պատժվել է ընդդիմադիր կառույցներում ոչ իրավաչափ ստուգումներ անցկացնելու համար: Հայաստանում ավելի շուտ հակառակը հնարավոր կլիներ` որ հարկայինը կպատժվեր, եթե ոչ իրավաչափ ստուգումներ չանցկացներ որևէ հացի փռում կամ երշիկի արտադրամասում, որի տերը կասկածվում է ընդդիմության հետ կապ ունենալու մեջ: Եվ ավելի խիստ կպատժվեր, եթե հանկարծ այդ կասկածելի մարդու «օբյեկտում» իրավաչափ ստուգում անցկացվեր:Երկու համակարգերի տարբերությունը դա է. մեկում խրախուսվում է ազատ կամարտահայտությունը ընդհանրապես և ազատ ձեռներեցությունը մասնավորապես, և պատժվում են բոլոր նրանք, ովքեր խոչընդոտում են դրան: Երկրորդում հակառակը` ձեռներեցությռւնը ձգտում են մտցնել իշխանության տիրապետության տակ: Դա երեւում է հատկապես ընտրությունների ժամանակ, իշխանության «շտաբիստները» մոտենում են ցանկացած մանր և միջին գործարարի ու ասում` կբերես մեզ այսքան ձայն, թե չէ` վատ կլինի: «Վատը» այն է, որ կգան տարբեր պետական մարմիններ, այդ թվում` հարկայինը, և այնպես կանեն, որ քո բիզնեսը կփակվի: Դա, հանրապետականների լեզվով, կոչվում է «աշխատել ընտրությունների» ժամանակ: Այստեղ գործարարի համար կա երկու տարբերակ` կամ գնալ առճակատման, կամ ենթարկվել: Բայց երկրորդ դեպքում ստորացված լինելու վիրավորանքը մնում է մարդու հոգում: Եվ շատ հնարավոր է, որ այդ սպին այնքան խորն է լինում, որ այդ գործարարն իր ընտանիքով որոշում է լքել հայրենիքը` որոշում, որը, կարծում եմ, պետք չէ խրախուսել կամ ողջունել, բայց որոշում, որը մարդկայնորեն հասկանալի է: Խոշոր բիզնեսի դեպքում գործում են փոքր-ինչ ավելի բարդ մեխանիզմներ, բայց էությունը նույնն է: Հիմա հասկանալի՞ է, թե ինչու ՀՀԿ-ն և ԲՀԿ-ն չեն կարող ընդդիմություն լինել;

Առավոտ

Երեկ մեզ հայտնի դարձավ, որ մինչ որոշ ազատամարտիկներ Ազատության հրապարակում նստացույց են անում սոցիալական ծանր պայմանների պատճառով, հայտնելով դեղորայք գնելու անվճարունակության և բազմաթիվ այլ խնդիրների մասին, ԵԿՄ նախագահ Մանվել Գրիգորյանը` «գեներալ Մանվելը», չորս օրով մեկնել է Ֆրանսիա` շաքարային դիաբետի համար բուժզննում անցնելու նպատակով: Նա, ինչպես մեզ հայտնեցին ԵԿՄ-ից, Ֆրանսիա է մեկնել նախօրեին և պետք է վերադառնա այսօր: Ազատամարտիկների միջև առաջացած սոցիալական անհավասարությունը իհարկե նոր երևույյթ չէ: Նստացույցի դիմած գնդապետ Վոլոդյա Ավետիսյանը մեկնաբանելով գեներալ Մանվելի Ֆրանսիա կատարած այցը մեր թղթակցին ասել է. «Եթե ես էսօր հիվանդանամ, որովհետև սիրտս մի քիչ լավ չի, եթե պետք լինի ստենդավորել, 1 միլիոն, 2 միլիոն դրամի կարիք կլինի… Ես պիտի մեռնեմ: Հնարավորություն չկա: Պետությունն ինձ պետք է աջակցի, ասենք, 100 հազար դրամով կամ 200 հազար դրամով: Ես կմեռնեմ, ինձ որպես զոհված ազատամարտիկ կտանեն, կթաղեն»: Ավետիսյանը, սակայն, դեմ չէ, որ Մանվել Գրիգորյանը մեկնի Ֆրանսիա հետազոտման. «Եթե հիվանդությունը կա. պարտավոր է բուժվել»,`ասել է նա: Նստացույցի դիմած մեկ այլ ազատամարտիկ`Ստեփան Ստեփանյանը (Ռեմբո), նույն հարցի վերաբերյալ ասել է, որ ինքն իրավունք չունի կարծիք հայտնել հրամանատարի մասին: «Որ հիվանդ ա, ինքը պետք է բուժվի: էդ միանշանակ»,-ասել է Ռեմբոն, ումից Մանվել Գրիգորյանի թիկնազորի պետը ետ էր վերցրել գեներալի տված հուշամեդալը:

Հայկական ժամանակ