Այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ, պատասխանելով լրագրողների այն հարցին, թե ինչպես է վերաբերվում Ազնավուրի վերջին հարցազրույցին , երգահան Ռուբեն Հախվերդյանն ասաց. «Տարբերությունը ո՞րն է՝ Ցեղասպանության ժամանակ 1.5 միլիոն մարդ սպանվեց, այս տարիների ընթացքում էլ հենց այսքան մարդ գնացել ա Հայաստանից: Անպայման Ազնավո՞ւրը պիտի ասի դրա մասին: էս 20 տարի ասում եմ՝ ինչի տեղ ա անցնում»:

Նա  կարծում է, որ իշխանություններին այնքան էլ հետաքրքիր չեն նման հայտարարությունները՝ ով ուզում է ասի, լինի մեծ շանսոնյեն, թե փոքր Հախվերդյանը:

Ըստ նրա`դատապարտելին ոչ թե գնացողներն են, այլ պատճառերը, որի համար գնում են մարդիկ, իսկ այդ պատճառները, բոլորը գիտեն, և դրա մասին անգամ խոսում է Շարլը: Ավելին, ինքն էլ է մտածել Հայաստանից գնալու մասին․ «Որ ես մնացի, իմ երեխաները այստեղ ի՞նչ են անելու, եթե պետք լինի՝ կգնամ»: Քանի որ այսօր հայ երիտասարդների 50 տոկոսից ավելին ներքին էմիգրացիայի մեջ է, ամեն օր մտածում է գնա՞լ, թե՝ մնալ:

Հախվերդյանի կարծիքով, եթե նրանցից յուրաքանչյուրը դրսում 4000 դոլարանոց աշխատանք ունենար, ապա հաստատ կգնար: Խոսելով այն արվեստագետների մասին, ովքեր վերադառնում են, որպեսզի այստեղ ստեղծագործեն` արվեստագետը նկատեց, որ նրանք գնացել են զուտ հաստատավելու համար, սակայն չի ստացվել, և հիմա հետ են եկել, որպեսզի այստեղ հաստատվեն․ «Ովքեր արտասահմանում իրենց տեղն ունեն, սպանես՝ չեն գա Հայաստան, գան ի՞նչ անեն, Մասիս սարին նայե՞ն, Մասիսին տելևիզրով էլ կարող են նայել»,- հավելեց բանախոսը:

Հախվերդյանի խոսքերով՝ այստեղ խնդիրը ոչ թե նյութական է, այլ այն, որ դրսում մարդիկ կարող են զբաղվել իրենց սիրած գործով և առաջ գնալ, իսկ Հայաստանում դա անհնար է. «էդքանն իմանալով՝ մարդիկ մնան այստեղ՝ սովից սատկե՞ն: Դա իդեոտիզմ կլինի»:

«Երևանյան հեռանկարներ» 12-րդ երաժշտական միջազգային փառատոնի շրջանակում հոկտեմբերի 26-ին Հայաստանում լեգենդար ջութակահար, «Գրեմմի»-ի կրկնակի մրցանակակիր Պինկաս Ցուկերմանը հանդես կգա Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ համատեղ համերգով։

Ծրագրում ընդգրկված են Ջուզեպպե Վերդիի, Մաքս Բրուխի, Չայկովսկու ստեղծագործությունները: Սա երաժշտի երկրորդ այցն է Հայաստան: «Երևանյան հեռանկարներ» 12-րդ երաժշտական միջազգային փառատոնի հիմնադիր նախագահ և գեղարվեստական ղեկավար Ստեփան Ռոստոմյանի միակ մտահոգությունն այն է, որ մեկ համերգի ընթացքում 1300 տեղանոց դահլիճը փոքր է. «Ընդհանրապես, ցանկացած երկրում, ցանկացած փառատոնում, ցանկացած դահլիճում Ցուկերմանի այցը պատմական է: Նա այսօր աշխարհի ամենահայտնիներից է, և ես կուզեի, որ նա ևս դառնա մեր բարեկամներից մեկը»,- նշեց Ստեփան Ռոստոմյանը:

Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր Էդուարդ Թոփչյանի խոսքերով էլ, վերջին շրջանում սովորական է դարձել Հայաստանում տեսնել նման մեծ երաժիշտներին:

Ստեղծագործական 45 տարիների ընթացքում Պինկաս Ցուկերմանն արժանացել է միջազգային ամենահեղինակավոր մրցանակներին: Տարեկան շուրջ 150 համերգներով հանդես գալով աշխարհի ամենահեղինակավոր բեմերում՝ Ցուկերմանը դասվում է դարի ամենահայտնի ջութակահարների շարքին:

Միացնենք մեր երեք մեծերի պատգամները ` Չարենցի «միաբանվածությունը», Սիամանթոյի զգուշացումը և Սևակի աններում կոչը` «Ով մոռանա` զույգ աչքով թող կուրանա» և անվախ առաջ շարժվենք` մեր Սուրբերին միայն առաջնորդ ունենալով, – ասում է դերասանուհի Հասմիկ Տեր Կարապետյանը։

- Հասմիկ, այս հարցով եմ սկսում իմ բոլոր հարցազրույցները, կարծես պարզ հարց է`մտավորականի քո բնորոշումը, բայց միևնույն ժամանակ այսօրվա համար բարդ ու պարզության կարոտ հարց է:

- Մարդիկ են, որոնք իրենց մեջ ահավոր մեծ ցավ են կրում: Ցավ տգեղի նկատմամբ, չստացվածի, աղավաղվածի, արժեզրկվածի նկատմամբ: Այն մարդն է, որ իր անձնականը մի կողմ դրած, ցավում է երկրի համար, մարդկանց համար, ժողովրդի, իր գալիքի, իր երկրի թերությունների համար: Երևույթները ինչքան ցավալի են լինում ու թերություններն էլ շատ, ցավը ավելի խորն է լինում և հուսահատությունը` հաճախակի: Բայց զարմանալի կերպով նորից կարողանում է կանգնել, թևաթափ վիճակը հաղթահարել, նորից մտնում է ինչ որ պայքարների մեջ, որ նորից ու նորից խփվի ու թևաթափվի: Այ, սա է մշտական մտավորականի դիրքորոշումը: Չեմ ընդունում կոտրվող մարդկանց, որոնք այլևս ուժ չեն գտնում ոտքի կանգնելու: Ինչու՞, որովհետև գտնում եմ, որ Աստծո առաջ պատասխանատվություն կա: Այն, որ ունենք իրավունք առավոտյան աչքներս բացելու և նորից այս չքնաղ օրն ու արևը տեսնելու, ուրեմն պատախանատու ենք: Քանի շունչ կա քո մեջ, պիտի կատարես առաքելությունդ:

-Հավատո՞ւմ ես, որ մենք ունենք նման մտավորականներ:

-Իհարկե ունենք: Ցավոք, շատերս թևաթափ ենք լինում, մտածելով, որ գործունեության դաշտը պակաս ու թերի է մեզ համար: Թող ինձ չմեղադրեն նրանք, ովքեր նոստալգիա (կարոտախտ) են ապրում Սովետի նկատմամբ և գտնում են, որ շատ բան են կորցրել: Սովետ միության ժամանակ երկու ասպարեզ կար , որտեղ մարդիկ մնացին ազնիվ և նվիրյալ: Դա մշակույթի և գիտության ոլորտն էր: Ցավոք մեր կյանքի փոփոխությունը բերեց նրան, որ թոհ ու բոհի մեջ տիղմ բարձրացավ վեր և գրավեց շատ ոլորտներ: Այն Սովետի ստեղծած, դաստիրակածը, որը անսուրբ երկրի ծնունդ էր, անհավատ երկրի ծնունդ և ավազակաբարո, տիղմ էր, որը երբ բարձրացավ, տակը մնացին ամենակարգինները, որոնք պիտի իրականում ապահովեին եկող սերնդի դաստիարակությունը: Սակայն այս մարդկանց ձեռքերը կապվեցին, անգործության մատնվեցին: Եվ այսօր էլ ամենավատ վիճակում մնացել են հենց այդ երկու ոլորտներն ու ամենակարգին մարդիկ: Այսօր ամենուրեք տիրում է անհարգալից վերաբերմունք օրենքի, իրար նկատմամբ: Շատ կցանկանայի, որ ամեն մեկը զգար հայի արյան հարազատությունը, մի օր արթնանայինք ու բոլորս հարգեինք այն արյունը, որ հոսում է մեր մեջ, ունենայինք մերի զգացողությունը:

-Ունե՞նք մենք գոնե մտավորականների միասնություն:

-Մեր ազգը անհատականությունների ազգ է: Հայրս ասում էր. «Մեր ժողովրդին հնարավոր չէ ոչխարի հոտի նման հավաքել մի դրոշի տակ»: Իրոք հնարավոր չէ: Դե պատկերացրեք, եթե ամբողջ ազգը անհատներից է կազմված, ուրեմն մեր մտավորականը ինչպիսի՞ն է:

-Իսկ միավորվա՞ծ են նրանք, կամ ին՞չը կարող է միավորել մեր մտավորականներին:

-Ամենավտանգավոր, ծայրահեղ վիճակները, որոնք ոչ միայն մտավորականներին, այլև ամբողջ ժողովրդին են միավորում: Ցավոք, մինչև դանակը ոսկորին չի հասնում, չի լինում միավորումը: Դա էլ երևի ազգին բնորոշ հատկություն է: Լավ կլիներ, որ ունենայինք ամենաբարձր մտավորականների ղեկավարող խումբ, որը իմանար ինչ անել, ու՞ր տանել, ինչ՞ գաղափարախոսությամբ տանել, ինչ՞ դաստիարակության հիմքեր դնել, ին՞չը վերականգնել, որը կլիներ ազգային արմատների վրա հիմնված:

-Ին՞չը կարող է տարանջատել մտավորականներին:

-Քաոսը: Աններդաշնակ վիճակները, երբ այնքան շատ են պրոբլեմները, հարցերը, երբ թացն ու չորը խառնվում են իրար: Այսօր չունենք ներքին հարմոնյա: Քչերն են, որ կարողանում են գտնել այն իրենց մեջ: Այդ քաոսը, ցավոք, ուղղակի մահացու է թե՚ ֆիզիկական, և թե՚ հոգեկան իմաստով լավագույնների համար։ Որքան այս վիճակը երկար ձգվի, այնքան մենք կաղքատանանք լավերին կորցնելով։

-Ի՞նչ պահվածք, ի՞նչ դաստիարակություն ունի մեր ժողովուրդը, ինչպիսի՞ն կուզենայիր տեսնել նրան:

-Զարմանում եմ պասիվ մարդկանց վրա: Երբ տեսնում ես հասարակության բացերը` չես կարող անտարբեր մնալ: Ժողովուրդը անդադար բողոքում է, թե՚ իր կյանքից, թե՚ հեռուստատեսությունից, թե՚ երեխաների ապազգայնացումից, վատ հայերեն մատուցելուց և այլն, և այլն: Մենք էլ ենք դա տեսնում: Ես զարմանում եմ, թե ինչու՞ բոլորը բողոքում են, բայց ոչինչ չեն անում: Պետք է ամեն մեկը մի բան ձեռնարկի, ոչ թե սպասի, որ դիմացինը իր փոխարեն գլուխ կոտրի:

-Ինչի՞ց է դա գալիս:

-Դա հասկանալու համար, պիտի 70 տարի հետ գնանք, որովհետև այսօրվա պահվածքը, կեցվածքը 70 տարվա մեջ մշակվածի պտուղն է: Դժվա՞ր է մոռանալ այն շրջանը, որ այդքան լավ գլուխներ եղեռնի մատնեցին, երբ ով, որտեղ, ինչ ձեռնարկությունում աշխատում էր, փեշի տակ տվյալ ապրանքը դուրս էր բերում: Բա ին՞չ պիտի լիներ: Հո ժողովուրդը միանգամից իր տեսակը չէ՞ր փոխելու: Ալան – թալանը որտեղի՞ց եկավ, հենց էն դաստիարակությունից, որ արդեն ստացել էին: Եկանք, հասանք սրան: Հիմա ինչքան ջրեր պիտի հոսեն, ինչքան ջանք պիտի թափենք, որ մաքրված երկրորդ, երրորդ սերունդը գա, որ նոր կարողանան էս կեղտաջրերը զուլալվեն, իսկ տիղմը նստի տակը: Սրա համար ժամանակ է պետք: Մեծագույն ուժը համբերությունն է: Մենք պետք է կարողանանք ոչ թե թևաթափ լինել, այլ համբերությամբ աշխատել, մեր երեխաներին ոչ միայն շորերով ու լաթով ապահովենք, այլ վաղվա քաղաքացու տեսակի հիմքը դնենք, որպեսզի պահպանե՚նք մեր ժողովրդի շարունակելիությունը: Այսօր պիտի դնենք վաղվա հիմքերը:

-Հավատու՞մ ես մեր ազգի ապագային:

-Բնականաբար: Էլի զուլալվելու են այս ջրերը, բայց ժամանակ է պետք և այսօրվա մտավորականի գործը հանուն վաղվա օրվա է:

-Իսկ ո՞րն է այսօր մտավորականի գործը, տեղը:

-Ամեն մեկը, որը ի զորու է իր գործի մեջ, անելու լավը, ճիշտը: Ես ինչ գիտեմ, դա եմ անում: Ես որպես թատրոնի մարդ, գիտեմ, որ կարող եմ երեխայի մեջ մշակել խոսքի կուլտուրա, հարգանք դեպի բառ ու բանը, կիրթ խոսքը: Սա կարևոր է, որովհետև, երբ կիրթ է խոսքը, կիրթ են հարաբերությունները: Ես աշխատում եմ կիրթ խոսք փոխանցել, ընդ որում, դա միայն խոսքի տեխնիկան չէ, դա նաև ներքին, հոգու ֆիզիկական մարզում է, դաստիրակություն։ Եթե ես ուզում եմ քաղաքացի դաստիրակել , սկսում եմ տարրական թվացյալ բաներից, որոնք հզորացնում են մարդու հոգին: Իսկ հզոր մարդը լինում է օգտակար, լավ քաղաքացի, պիտանի մարդ: Հայրս ասում էր.«Մշակույթը սկսվում է դանակ – պատառաքաղի կուլտուրայից»: Ես կուզեյի, որ այսօր դասավանդվեր, նաև Սուրբ Գիրքը և հին հունական առասպելներն ու լեգենդները: Սուրբ Գիրքը և մտավորական է ձևավորում, և գեղարվեստական միտքն է մշակում, չէ՞ որ ամբողջ աշխարհի միտքն ու արվեստի հիմքը այս երկու գրքերն են: Կրթական հարցերում շատ բան կա վերանայելու: Այսօր կարիք կա, որ մեր երեխաներին կրթեն ամենաընտրյալները` համալսարանականները: Մայրենին թերի թողած, ընկել ենք օտարալեզու դպրոցներ ենք ուզում հիմնել: Այնքան շատ են մեր խնդիրները, որ չգիտեմ էլ, ո՞ր ոլորտն է առաջնային: Օրինակ` հեռուստատեսությունը ամենավտանգավոր ոլորտն է: Երբեմն թվում է, թե , ինչ անում են, դիտմամբ են անում, որ մի ամբողջ ժողովուրդ անդամալույծ դառնա: Եթե մեր ժողովուրդը այսքան պասիվ չլիներ, դատի կտար: Մի ժողովուրդ, որի հիմնական դիմագիծը ծանր լինելն է, այսօր մակերեսացվում է: Այո, մենք ծանր ժողովուրդ ենք, որովհետև հազար բան տեսած ենք, յոթ անգամ մտածող ու մեկ` կտրող ժողովուրդ ենք և հոգևոր ենք մեր որակով: Ժամանակին Օյստրախը իր տղային ասում էր. «Եթե ուզում ես իմանալ քեզ աշխարհը կնդունի, թե ոչ, գնա Հայաստան: Եթե հայերն ընդունեն, ուրեմն աշխարհը կնդունի»: Ես ինքս բեմ դուրս եկող մարդ եմ և գիտեմ, որ նույնիսկ ամենատգետ հայի զգացողությունները ճշմարիտ են, որովհետև նրա երակներում դարերի արյուն է հոսում, մեր ներքին զգացողությունները գենետիկորեն խորն են և մենք անկախ մեզանից, չտեսնված զգում ենք ո՞րն է լավ, և ո՞րն է վատ: Մակերեսայնացնելով ու շոուացնելով արվեստը, մենք կորցնում ենք մեր դիմագիծը: KBH-ը եկավ ու գրավեց բոլոր ամբիոնները, հետին պլան մղեց և դասականը, և պրոֆեսիոնալը: Սա մի պատուհաս է արվեստի գլխին: Ինչպես՞ կարելի է: Որպես բեմի մարդ, որն այդքան ջանք է թափել խորանալու իր մասնագիտության մեջ, ես վիրավորվում եմ, որ այսօր կողմնակի մարդը կարող է, գալ և տրա-լյա-լյա անելով ինքն իրեն դերասան համարել, այն դեպքում, երբ դա մշտական խորացման, տառապանքի, որոնման, մշտապես բացահայտելու մասնագիտություն է: Արածներն էլ շատ ծիծաղելի է: Փողոցում հայտնի մարդ լինելը, չի նշանակում լինել մտավորական:

- Քո խոսքը` մտավորականին:

-Ին՞չ ասեմ: Թևերը քշտած պիտի գործ անել: Գործ անել հանուն մեր մայրենիի, հանուն մեր հայրենիի, մեր զավակների, հանուն այս արևի տակ լինելիության: Չհոգնել, չկոտրվել, ուժերի ներածին չափ պատասխանատվության բեռը քարշ տալ: Միևնույն է աշխարհն իր ամբողջ ծանրությամբ քչերի ուսին է, որոնք իսկապես այդ բեռը տանում են: Ատլանտները, որոնք պահում են երկրագունդը` չորսն են, բայց նրանք են պահում: Եթե ես ինձ համարում եմ այդ քչերից մեկը, ուրեմն ես պատասխանատու եմ վաղվա համար:

-Քո խրատը` երիտասարդին, որը կարող է լինել այդ քչերից մեկը:

-Անիմաստ է երիտասարդին որևէ բան ասել, եթե չես դիմում դաստիրակողին: Այսօր ամեն հայ ծնող երկու կարևոր պարտավորություն պիտի ունենա: Առաջինը` ինչ միջոցով ուզում է լինի զավակին ապահովել լավ կրթություն. Հայ ծնողին լավ է բնորոշում Թումանյանը «Գյուղացի Համբոյի տունը կռիվ էր ընկել»: Ամեն մի հայ ծնող միշտ ցանկացել է, որ իր երեխան շատ ավելի բարձր լինի: Սա կա: Պետք է ապահովել ոչ միայն այցելությունը կրթահամալիր, այլ նաև աշխատանքային ռեժիմը, որպեսզի երեխան սովորի սովորել, հաստատել կարգ ու կանոն, կարգապահություն: Երկրորդ պարտականությունը ծնողի այն է, որ դեռ փոքրուց պիտի իր զավակի մեջ սերմանի` այն կրթությունը, որ նա ստանում է, պիտի ծառայեցնի իր ժողովրդին: Այսօր այդ մոտեցումը չկա: Կրթվելու պահանջը գենետիկորեն կա, բայց հանուն ինչի՞ կրթվել, բացակայում է: Այսօր շատ վատ դաստիրակություն ունեն հատկապես հայ տղաները` անկարգապահ են, անպատասխանատու, փնթի, գլուխ պրծացնող և արանք ճղելու բնավորություն ունեն: Մեղադրում եմ ոչ թե տղաներին, այլ ծնողին, հատկապես հայ մայրերին, որոնց համար ընտանիքում տղան կուռք է դառնում: Թող չվիրավորվեն մեր տղամարդիկ, բայց այսօր նրանք մեզ պարտք են: Պարտք են, որովհետև մի դար լաց եղան.« Վա~յ մեր մայրերին սպանեցին, վա~յ մեր կանանց բռնաբարեցին, վա~յ մեր երեխաներին մորթեցին»: Էհ~, չթողնեյիք: Պա՚րտք են մեզ:

-Ին՞չ է երազում Հասմիկ Տեր Կարապետյանը մեզ համար:

-Երբեք ոչնչից չվախենալ: Վախը մեր մեջ շատ է, որովհետև շատ կորուստներ ենք ունեցել: Չվախենալ որովհետև հավատում եմ, որ հզոր երկնային պաշտպանություն ունենք: Ինձ երբեմն թվում է, մեր ժողովուրդը չունի ինքնապաշտպանական իմունիտետ` շուտ է ներում, շուտ է մոռանում, շուտ է հաշտվում: Ահավոր ուզում եմ, որ չմոռանա: Չմոռանա ինչեր ենք քաշել, ինչեր ենք տարել: Շատ են այսօր մոռացողները, և ես զարմանում եմ թե ոնց են այդպես հանգիստ արյան վրայով անցնում, ինչպես են բարեկամական ինչ որ բաներ ծրագրում: Ես քրիստոնյա եմ, բայց չեմ ներում: Չեմ ների, քանի դեռ ծնկաչոք չեն եկել, քանի դեռ չեն ապաշխարհել: Գուցե չնդունվի իմ ասածը, բայց այսօր ես խաղաղասեր էլ չեմ ուզում լինել: Էլ հոգնել ենք: Դարեր շարունակ միայն խաղաղասեր ենք եղել, կարգին, օրինավոր նորմալ ժողովուրդ, ոչ մեկի հողը չենք զավթել, տունը չենք քանդել, երեխային չենք վնասել: Ին՞չ ենք շահել մինչև այսօր: Այսօր ես չեմ ուզում մոռանալ, չափից դուրս բարի լինել, չափից դուրս ներող լինել: Ես ուզում եմ ապրել ուժեղ երկրում: Բավական է: Կամ- կամ: Չեմ ասում ավազակաբարո, մորթող-սպանող, ուզում եմ լինենք ուժեղ, սկզբունքային և ինչու՞ ոչ` հարձակվող: Ուզում եմ ուժեղ երկրի արվեստագետ լինել, որովհետև ամեն մի անհատի հետևում ուժեղ երկիրն է կանգնում, որ նա անհատ ձևավորվի աշխարհի մասշտաբով: Կամ ուժեղ լինենք, կամ չլինենք: Ին՞չ է մեզ մնացել` մի պուճուր վերջին կտոր, որի վրա նույնիսկ գահ դնելու տեղ չկա, որ թագավոր նստի վրան: Մի փոքր հողակտոր է մնացել, եթե խելոք չլինենք, անվախ, ճիշտ, եթե ատամով չլինենք, էտ էլ ենք կորցնելու: Պիտի որոշենք` կամ մեր երկիրը պիտի ուժեղանա ու հզորանա, կամ էդ էլ կորցնենք, վերջանանք գնանք: Սա է այսօրվա գաղափարախոսությունը, այսօրվա հրամայականը: Ո՞րն ենք որոշում` ապրել գետնաքարշ, թե՞ ապրենք հզոր երկրում: Ես գոյատևել չեմ ուզում, այսպիսի կյանքը ինձ հետաքրքիր չէ:

-Այնուամենայնիվ, որպես քրիստոնյա կարո՞ղ ես ներել ապաշխարողին:

-Միայն քննելով ապաշխարողի շարժառիթները և հաշվի առնելով հանգամանքները, թէ ինչու՞ է ապաշխարում:

-Որպես նախաբան կամ վերջաբան:

-Չարենցյան միաբանված ուժի գիտակցումը ինձ համար հետևյալում է. Մենք իսկապես բարձր, հրաշալի ժողովուրդ ենք, նույնիսկ ամենավերջին սրիկան իր մեջ, շատ խորքում ունի սրբություններ, որ նրան հետ է բերում մարդկայինի տիրույթները, շատերը անգիր արած բառեր են կրկնում մեր բարձր նկարագրի մասին, բայց ամենազարհուրելին այն է, որ չկա իսկապես ինքնարժեքավորում, ինքնահարգանք, եթե այն զգային ողջ ներքինով` կսիրեին և կհարգեին նաև դիմացինին: Ցավոք դարերի ընթացքում անցնելով անլուր տառապանքների միջով և մնալով միշտ վշտակիր ու խոցված-վիրավորված, մենք իրար վրա ենք թափում մեր մեջ կուտակված ցավն ու բարկությունը: Կարծում եմ ժամանակն է իրար պահելու-պահպանելու և մեջք -մեջքի տված մեր ամբողջ արդար բարկությունն ու հավաքված մաղձը սլաքի նման ուղղելու մեզ խանգարողների, հերթական անգամ մեզ կողոպտողների դեմ: Աշխարհը միշտ էլ կմնա Սիամանթոյի անզոր ճիչի թիրախը` «Ով մարդկային արդարություն, թող որ թքնեմ քո ճակատին» : Միացնենք մեր երեք մեծերի պատգամները ` Չարենցի «միաբանվածությունը», Սիամանթոյի զգուշացումը և Սևակի աններում կոչը` «Ով մոռանա` զույգ աչքով թող կուրանա» և անվախ առաջ շարժվենք` մեր Սուրբերին միայն առաջնորդ ունենալով: Մեզ` մայրերիս, հիմա կցանկանայի Անդրանիկի մոր և Սոսեի դաստիարակությունն ու մտածողությունը: Առաջինը` երեխան փորում ասեղնագործում էր սրբիչի վրա սպիտակ ձիավոր` վրան տղան ու աղոթքի նման մրմնջում` «Ձին միշտ տակիդ լինի, թուրդ ձեռքիդ լինի», իսկ մյուսը ամուսնու կողքին էր` զենք ու զրահով: Այսօր բոլորիս առաջ ԿԱՄ – ԿԱՄն է` լինի սովորական քաղաքացի, գյուղացի, բանվոր, կուսակցական, չինովնիկ, արվեստագետ, գիտնական, թե կառավարության անդամ:

Այսօր Միքայել Թարիվերդիևը կդառնար 80 տարեկան: Կոմպոզիտորը ներկայացնելու կարիք չունի: Նրա երաժշտությունը գիտի յուրաքանչյուրը, ով նայել է «Ռեզիդենտի սխալը», «Գարնան տասնյոթ ակնթարթ» կամ «Բաղնիքդ անուշ» ֆիլմերը գոնե մեկ անգամ:

Նրանք ստեղծվեցին 70-ականներին, այդ ժամանակ էլ Մաէստրոյին եկավ նրա իսկական հաջողությունը:

Միքայել Թարիվերդիևը սովորել է Թբիլիսիի երաժշտական տասնամյա դպրոցում, ապա՝ ուսումնարանում, 1957 թ-ին ավարտել է Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական-մանկավարժական ստեղծագործական բաժինը Արամ Խաչատրյանի դասարանում: Ստեղծագործել է երաժշտության գրեթե բոլոր ժանրերում: Գրել է «Ո՞վ ես», «Կոմս Կալիոստրո», «Սպասում» օպերաները, «Ստվեր», «Երջանկության պոեմ», «Աղջիկը և մահը», «Աղջիկը գնդի վրա» բալետները, «Չեռնոբիլ» երգեհոնային սիմֆոնիան, կոնցերտներ ձայնի և նվագախմբի, ջութակի և նվագախմբի, երգեհոնի համար, դաշնամուրային պիեսների՝ 24, ռոմանսների` 15 (այդ թվում՝ «Տխուր երգեր»` Ավետիք Իսահակյանի խոսքերով) շարքեր, երգեր՝ ճապոնացի միջնադարյան բանաստեղծների, նաև Վիլյամ Շեքսպիրի, Բելա Ախմադուլինայի, Մարինա Ցվետաևայի, Սերգեյ Եսենինի, Վլադիմիր Մայակովսկու և ուրիշների խոսքերով:

Թարիվերդիևը կինոյում ստեղծագործել է 1958 թ-ից. հեղինակ է շուրջ 130 ֆիլմի երաժշտության, որոնց բնորոշ է ինքնատիպ մեղեդայնությունը.  լավագույններից են՝ «Եղջերու Արքան» (1970 թ.), «Գարնան տասնյոթ ակնթարթ» (1973 թ.), «Տասնհինգերորդ գարունը» (1973 թ.), «Ճակատագրի հեգնանքը կամ Բաղնիքդ անուշ» (1976 թ.), «Հե՛յ, ո՞վ կա այդտեղ» (1979 թ., Հայֆիլմ) և այլն: Գրել է երաժշտություն  նաև թատերական ներկայացումների և ռադիոբեմադրությունների համար:

Թարիվերդիևն արժանացել է ՌԴ Նիկա կինոմրցանակին (3 անգամ), Ամերիկյան երաժշտական ակադեմիայի մրցանակին: 1997 թ-ին հրատարակվել է նրա «Ես պարզապես ապրում եմ» գիրքը:

Մոսկվայում այս օրերին անց կկացվի կոմպոիտորին հիշատակին նվիրված փառատոն: Օգոստոսի վերջին մեկնակում է 1999 թ-ից` 2 տարին մեկ, ՌԴ Կալինինգրադ քաղաքում անցկացվող երգեհոնահարների Թարիվերդիևի անվան VII Միջազգային մրցույթը: Արդեն ռեկորդային մասնակիցներ են դիմել` 52 կատարող 26 երկրներից:

Թարիվերդիևի անունով ինքնաթիռ են անվանել Ռուսաստանում: «Միքայել Թարիվերդիև» անվամբ ինքնաթիռի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել Կալինինգրադի օդանավակայանում 2007թ. սեպտեմբերին:

Որքան նայեցի ինտերնետում չգտա հայազգի մեծ կոմպոզիտորի 80-ամյակին նվիրված միջոցառումներ մեզ մոտ:

Կոմպոզիտորների տան համերգային դահլիճում հուլիսի 29-ին տեղի ունեցավ դաական եւ ժողովրդական երաժշտության բարեգործական համերգ` հանուն մարդկային կյանքի փրկության: Համերգը կազմակերպել էր «ՄաՄաՍյու» բարեգործական հիմնադրամը, որն այս պահին գումար է հավաքում Սյու Սեպետչյանի մայրիկի կրծքի քաղցկեղի բուժման համար  անհրաժեշտ »Հերցեպտին» դեղամիջոցը ձեռք բերելու համար. դեղամիջոցի մեկ արվակն արժե 3000 ԱՄՆ դոլար, անհրաժեշտ է 18 սրվակ…

Բարեգործական համերգին մասնակցում էին միջազգային և հայրենական հեղինակավոր մրցույթների դափնեկիր երաժիշտներ, կատարողներ, անսամբլներ:

Հանդիսատեսը բազամազան էր, ներկա էին տարիքային, սոցիալական տարբեր խմբերի մարդիկ:

Համերգը սկսվեց  ութամյա փոքրիկ դաշնակահարուհի Շուշանիկ Արևշատյանի ելույթով, որը ես ցավոք բաց թողեցի` ուշացա: Դահլիճը լեփ-լեցուն էր` չնայած շոգին, մթնոլորտը` բարի:

Ելույթներ ունեցան նաև «Մեցցո» լարային քառյակը, միջազգային մրցույթների դափնեկիրներ ջութակահարուհի Արուսյակ Հեքիմյանը, «Արահետ» վոկալ անսաբլը, Վիեննայի կամերային թատրոնի մեներգչուհի Լուսինե Ազարյանը, դուդուկահարներ Գեորգի Մինասյանը և Արտակ Ասատրյանը, կիթառահարուհի Լինա Հայրապետյանը, «Գիսանե» վոկալ խումբը, զուռնա-դհոլով` Աննա և Անահիտ Մխիթարյանները, մեներգչուհի Աննա Ավետիսյանը, դաշնակահարուհի Մարիամ Աբրահամյանը:

Ժողովրդական երգչուհի Գայանե Ներսիսյանը, ով նույնպես եկել էր համերգին, երգչուհի Լուսինե Ազարյանի հետ զրույցում ասել է, որ շատ որոգևորված է երիտասարդների այս բարեգործական նախաձեռնությամբ, ու նաև` որ իրենք` ավագ սերնդի արվեստի գործիչները նույպես ցանկանում են մասնակցել բարեգործական միջոցառումներին: Երկու երգչուհիների զրույցի արդյունքում նախանշվեց մոտ ապագայում կազմակերպել և անցկացնել նաև «Սերունդների խաչմերուկ» համերգը, որտեղ ելույթ կունենան հին և նոր սերնդի երաժիշտներ:

Լուսինե Ազարյանը նաև տրամադրել էր Կոմիտասի կատարումների ձայնասկավառակներ, որոնց      վաճառքից      ստացված      հասույթը       նույնպես       հատկացվեց           հիմնադրամին:

Շատ լավ համերգ էր. համ հանդիսատեսն էր գոհ, համ արտիստները, ես կասեի` կրկնակի, քանի որ կատարելուց ու ըմբոշխնելուց բացի նաև  բարի գործ էին արել` մասնակցել մեկ մարդու կյանքի փրկությանը` հավաքելով 305 000 դրամ, որը կազմում է `Հերցեպտինի մեկ սրվակի 1/3-ի համար անհրաժեշտ գումարը :

Օգոստոսի 12-ին One Club -ում տեղի կունենա «DJs FOR LIFE« մեծ տոնախմբությունը` (party), որին կմասնակցի  DJ  Vakcina-ն `«Եկեք ձևավորենք բարեգործության մշակույթ»  կարգախոսով:

Հիշեցնեմ, որ «ՄաՄաՍյու» բարեգործական հիմնադրամը ստեղծվել է երկրում կրծքագեղձի քաղցկեղ ունեցող կանանց բուժման համար դրամահավաք կազմակերպելու նպատակով: Հիմնադրամը փնտրում է համախոհ և աջակից կազմակերպությունների և անհատների, ովքեր պատրաստ են օգնության ձեռք մեկնել և սատարել բուժման կարիք ունեցողներին:

Հ.Գ. Ուզում եմ նշել, որ Սյու Սեպետչյանի մեր մեծամեծներին գրած նամակներից և ոչ մեկը պատասխանի չի արժանացել: Նամակներ ուղարկվել են` Սամվել Ալեքսանյանին, Գագիկ Ծառուկյանին, ներկա և նախկին առաջին տիկիններին` Ռիտա Սարգսյանին ու Բելլա Քոչարյանին, ԱԺ, որտեղ տարածվել է ԱԺ 80 պատգամավորների միջև, նաև` մեծ արտիստ Շառլ Ազնավուրին…  Մտածում եմ` գուցե տեղ չե՞ն հասել նամակները…

Լուսանկարներում` Շուշանիկ Արեւշատյան և Լինա Հայրապետյանը

Զրույց «Կետիկնոցում» մշակութաբան Վարդան Ջալոյանի հետ անցյալ ամառ, երբ այն դեռ  կարմիր` Կոկա Կոլայի գույնի էր, հիմա` կապույտ է` Պեպսի Կոլայի: Բայց ոչինչ չի փոխվել սրճարանում…

- Ես գալիս եմ «Կետիկնոց» («Վերնիսաժ») սրճարան` ինձ ցույց տալու, միանգամից շատերին տեսնելու, և նրանցից քչերն են, որ ինձ հաճելի չեն: Կարաս քո սուրճը կամ լիմոնադը վերցնես ու ժամերով նստես էստեղ, մնացած սրճարանների նման շնչիդ նստող չկա, որ անընդհատ պտտվեն շուրջդ ու նայեն, թե` բան չես վերցնում ու երկար նստում ես։ Համեմատաբար էժան է, ու չնայած վզզացող ավտոմեքենաների աղմուկի ու հնչող տարաբնույթ և ոչ միշտ տրամադրությանդ համահունչ երաժշտությանը, մի երկու հազար դրամով, 3-4 հոգով երեկոդ կարճում ես համեմատաբար հանգիստ միջավայրում, համոզված լինելով, որ ոչ «քյարթուները», ոչ էլ դիմացի` օպերայի մայթին նստող մեծ ու մանր բուրժուաները քո հագուկապին չեն նայի ու քմծիծաղ տան, էստեղ դու քո տեղում ես, քո «գեղամիջում»: Մարդիկ իրենց հնարավորինս իրական դեմքերով են նստած, դրա համար ես գալիս եմ էստեղ: Բա դո՞ւ ինչի ես գալիս, Ջալոյան:

- Ես համաձայն եմ, որ սրճարանն էլ քաղաքի կամ փողոցի թատրոնի մասն է կազմում: Դե պարզ է, որ դու գնում ես մի տեղ, որտեղ գիտես, համոզված ես, որ էն դերը, որ դու խաղալու ես, էն պոզան, որ ընդունելու ես, ո՞նց է ընդունվելու էդ մարդկանց կողմից: Ովքե՞ր են նստած սրճարաններում: Ինչո՞ւ ենք մենք նայում էն դիմացի մայթի բարձր բուրժուազիայի սրճարաններին, ու մտածում, որ իրենք ունեն ցանկություններ, մնացածներն ունեն հոգսեր: Եւ էն բանը, որ կարող ես նստել էս սրճարանում, սպասել` չգիտեմ ում, չգիտեմ ինչի, դա էն մասին է խոսում, որ քո մեջ էլ կան ցանկություններ: Սրճարանը, քաղաքն ամբողջությամբ ցանկության մի մեծ մեքենա է: Քաղաքները կառուցվել են, որպեսզի կատարվեն մարդկային ցանկությունները, և էդ առումով` գյուղացի մարդը երբ ուզում էր ասել, թե ինչ-որ ցանկություններ ունի, ասում էր. «Երևան գնալու եմ, մշտական մնալու եմ»: Որովհետև դա հենց էն բանն է, որով ինքը ներկայանում է: Քաղաքը մի տեղ է, որտեղ ցանկություններն իրենց պրոյեկցիաներն են ստանում: Ուզում եմ ասել, որ սրճարաններն ասելիք ունեցող մարդկանց համար են: Ասելիքն ինքը ցանկությունն է, որն անընդհատ խոսում է, իհարկե` ոչ միշտ էն բանի մասին, ինչի մասին ուզում է: Մտավորականներն են շատ խոսում, մտավորականի ցանկությունը յուրօրինակ է, տարբերվում է և բիզնեսմենի,և գյուղացու ու աշխատավորի ցանկությունից:

- Հիմա էս սրճարանի բոլոր մարդիկ ցանկություննե՞ր ունեն:

- Մտավորականի ցանկությունները միշտ բոհեմական են լինում. ամենաառաջին ցանկությունը մինչ ռոմանտիկ սերն է` կրքի պատահական բռնկում, ու ռոմանտիկ սերը, որը միշտ փնտրում է, և ճակատագիրն իրեն պարգևում է: Կան տարբեր սերեր` ժողովրդի սեր, հայրենիքի սեր: Մտավորականի մոտ դա որոշակի պարանոիդալ բնույթ է կրում` սոցիալ-քաղաքականի և անձնականի հիբրիդ, որը հետաքրքիր է: Ցանկությունը, ինչպես մենք ընկալում ենք, հայտնվել է ռոմանտիկ դարաշրջանում, ու պատահական չի, որ սրճարաններն էլ են էդ ժամանակ հայտնվել:

- Գուցե սալոննե՞րը. էնտեղ էլ է եղել ռոմանտիկ սեր:

- Սալոնների կուլտուրան վայելքի կուլտուրան է, ոչ թե ցանկության, և` ֆլիրտի: Ռոմանտիկ սերը 200 տարվա պատմություն ունի ընդամենը, մինչ էդ ոչ մի սեր չի եղել, եղել է կիրք, եղել է Լեյլի ու Մեջնուն:

- Բա Լեյլի-Մեջնունինը ռոմանտիկ սեր չէ՞ր:

- Հիմնական ռոմանտիկան սիրո մեջ նախատրամադրվածությունն է դեպի սերը, մարդն ինքն իրեն պատրաստում է: Մարդը հոգեկրթվում է, կարդում է Սևակ ու Տերյան, այսպիսով` իր հոգին նախապատրաստում է սիրահարվելուն:

- Այլ կերպ` գլուխն է գցում հա՞. ժամանակակից մարդը, երբ կիրք է լինում, որոշում է, որ դա սեր է, հետո զարգացնում է, հետո` երբեմն ձեռքը կրակն է ընկնում: Մարդը, պարզվում է, էն չի, բայց արդեն կարա ուշ լինի` ամուսնություն, երեխաներ…

- Ժամանակակից երիտասարդը զանազան տեխնիկաներ է գործադրում, որպեսզի ինքը մի պահի սիրահարվի, որպեսզի դա չլինի պատահական, այլ ուղարկված` Աստծո կողմից: Դա պատահականի ու նախապատրաստության արդյունքն է: Ռոմանտիկ սերը նաև ունի տարածական կառուցվածք, ինչպես ասում էին ընկերներ Դելեզն ու Գվատտարին, ու չի հանգում սովորական Էդիպյան եռանկյունու: էդ եռանկյունին բացվում է սրճարանի նման մեքենաներով: Սրճարանը հարկավոր է նաև դրա համար: Էստեղ առաջանում են որոշակի հատուկ խավի տիպիկ ցանկություններ, որոնք պերվերսիվ (պերվերսիա` լատ. perversiō, բառացիորեն թարգմանվում է շուռ տված, նորմայից շեղված, ալյասերվածություն: Էստեղ` շուռ տված, IMHO) ցանկություններն են` մտավորականի ցանկությունները:

- Իսկ դրանք չե՞ն կարող քաղաքական ցանկություններ լինել:

- Դա մոտավորապես նույն բանն է: Քաղաքական ցանկությունը տիպիկ պերվերսիվ ցանկություն է, երբ նորմալ օբյեկտից ինքը շեղվում է մի քիչ ուրիշ կողմ, և էդ առումով մտավորականի ցանկությունը, նկատի ունեմ ռոմանտիկ սերը և այլն, մշտապես միջնորդավորված է ստեղծագործությամբ և քաղաքականությամբ, որոնք մոտավորապես նույն բանն են: Այսինքն, եթե համարենք նորմալ ռոմանտիկ սերն էն է, որ դու սիրում ես խելացի, գեղեցիկ և այլ բարեմասնություններով աղջկա, ապա էստեղ կատավում է պերվերսիվ տիպի ընտրություն: Եւ էս առումով սա էնքան էլ ռոմանտիկ չի. ծառայողական սիրավեպ չի, որն էլի պերվերսիվ տարր ունի իր մեջ: Մտավորականների համար նախատեսված սրճարանները պերվերսիա են:

- Հիմա սա մտավորականների՞ սրճարան է:

- Այո, էս պերվերսիան կոչվում է ստեղծագործական-քաղաքական պերվերսիա:

- Ի՞նչ մարդիկ են էստեղ լինում, ի՞նչ խավի, ի՞նչ տեսակի:

- Էստեղ խավ չկա: Էստեղի մարդիկ պերվերսիվ են, այսինքն` շուռ տված: Ցանկությունների մատրիցան մտավորականների մոտ ուրիշ է, բիզնեսմենի մոտ` ուրիշ, մնացածների մոտ` ուրիշ: Էստեղ մարդիկ իրար գտնում են, հայտնում ու ցուցադրում իրենց ցանկությունները: Ցանկությունն առաջին հերթին թատրոնն է, որ դու ուզում ես ցույց տալ: Եթե դու ոչինչ ցույց չես տալիս, քո դերը չես կատարում, դա նշանակում է, որ քեզ մոտ ցանկություն չկա, որովհետև ցանկությունն առաջին հերթին արտահայտվում է այն բանով, որ մարդն ուզում է երևա ոչ էնպիսին, ինչպիսի ինքն իրականում կա:

- Այսինքն, էստեղ բոլորն ուզում են երևալ ոչ էնպիսին, ինչպիսին իրենք իրականում կա՞ն:

- Դրան ընդունակ է առաջին հերթին մտավորականը, որովհետև նա միշտ արտիստ է: Նա էն մարդն է, որ ինքը չի, ինչ որ ինքը կա` էն չի: «Ա»-ն հավասար չի «Ա»-ի: Ինքը զբաղված է սեփական «ԵՍ»-ի դիալեկտիկական բացասումով, որն ինքն անում է, օրինակ` ինքնակենսագրական վեպեր գրելու միջոցով, որովհետև ինքնակենսագրական վեպի հերոսը նույն իսկական մարդը չի, որ գոյություն ունի իրական աշխարհում, էն մարդն է, որ ապրում է իր երևակայության աշխարհում:

- Սրճարանի այլ ֆունկցիաները, բացի թատրոնից:

- Բացի դրանից` ուրիշ ֆունկցիաներ չեն կարող լինել: Սրճարանն ինքնարտահայտման տարածք է: Սրճարանը չի կատարում էն դերը, որ մենք վերագրում ենք, ինքը ստատուսային խնդիրներ չի լուծում, բուրժուական լինի, բանվորագյուղացիական, թե` այլ: Բայց… Հնարավոր չի գտնվել մի մարդու կողքին, որը համամիտ չի ու չի հասկանում քո ցանկությունները: Հետևաբար, սրճարաններում էդ խմբերը կազմվում են իրենց էդ գաղտնի ու գուցե իրենց անհայտ ցանկություններով, և իրենք նույն թատրոնի թատերախումբն են: Եթե դու կոմեդիայի թատրոնի թատերախմբից ես, ինքը` ողբերգության, ուրեմն` դուք չեք կարող միասին լինել: Քո դերասանական արվեստը չի հասկացվում կամ գնահատվում: Էստեղ մարդ չկա, էստեղ բոլորը դեր են կատարում: Մեկը` գրողի, մեկն` ակադեմիկոսի կամ նախարարի, մյուսն էլ, կներեք, մշակութաբանի: Էն առումով, որ էստեղ առաջին հերթին ոչ թե մարդն է հանդես գալիս, այլ` իր մտավորականի մասնագիտությունը: Էստեղ, իմիջիայլոց, շատ քիչ են գալիս դերասանները: Եթե դու դերասան ես ու չես ուզում, որ քո բեմական կերպարը փլվի, էսպիսի տեղեր չես գա: Մտավորականի ամենամեծ խնդիրը «դավադրություններ» նյութելն է։ Սրճարանները միշտ էլ եղել են «դավադրությունների» համար:

- Բայց էստեղ պատահական մարդիկ էլ են գալիս: Սիրահարներ են գալիս, ջահելներ են գալիս, որովհետև էժան է, Սարյանի արձանի մոտից` միտինգավորները…

- Հա, գալիս են, բայց` մեկ-մեկ ու պատահական, եթե հոգնել ես, նստում ես էստեղ: Բայց «քո» սրճարանն էն տեղն է, որտեղ դու մշտապես գալիս ես: Ու եթե դու պատահական ես եկել, կնստես, կխոսես, կողքից խեթ-խեթ կնայեն` բան չեն ասի, բայց երկրորդ անգամ էլ չես գա էստեղ, եթե պատահական ես, օտար ես էս թատրոնում: Նույնն էլ դու, կարող ես գնալ դիմացի սրճարանները, խոսել կինոյից, թատրոնից կամ գրականությունից, բուրժուազիան կսկսի նայել վրադ, թե` էս ի՞նչ են խոսում: Չնայած թվում է, թե ընկերներով նորմալ նստած եք, բայց դու էլ չես գնա էդ սրճարանը, որովհետև էդ քոնը չի: Էստեղ նաև շատ կարևոր են սպասարկող անձնակազմ – հաճախորդ հարաբերությունները: Եթե տերը չուզի, որ էս մարդիկ գան էստեղ, նրանց լավ չեն ընդունի, ու նրանք էլ չեն գա: «Կազիրյոկում» ու էստեղ միշտ ուրախ են ընդունում մտավորականին: Մյուս կարևոր հարցը: Սրճարանն էթիկետ է, կանոններ, որոնք որոշում են նաև, որ մարդը քաղաքաբնակ է: Էստեղ գալով ու նստելով` ինքդ քեզ ապացուցում ես քաղաքաբնակ լինելդ: Բանգլադեշի երիտասարդներն ասում են. «Իջնենք քաղաք»: Որովհետև էստեղ, էս կենտրոնի թատրոնի մեջ կարող են ցույց տալ, թե իրենք ինչպես են հագնված, ինչպես են քայլում, և որ իրենք քաղաքաբնակ են: Իրեն ցուցադրելն ու մարդկանց նայելն ամենակարևոր էկզիստենցիալ մարդկային ֆունկցիաներից մեկն է: Դու չես կարող փողոցով ման գալ, եթե քեզ վրա անընդհատ թքեն կամ քարով խփեն:

- Բայց էդպիսի մարդիկ էլ կան, չէ՞:

- Դա էլ պերվերսիայի լրիվ ուրիշ ձևն է, զրույցի այլ թեմա:

Լուսանկարը` Կարին Գրիգորյանի

Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի հետաձգված այցը նախատեսվում է այս տարվա հունիսին: Նախատեսվող այցի ձգձգումը որոշ առումով կապված է հենց Վրաստանում հայկական եկեղեցիների իրոք խայտառակ տխուր վիճակի հետ: Վրաստան պաշտոնական այցի նախաշեմին Ռուսաստանի ջավախահայ համայնքը ուղերձ է հղել կաթողիկոսին:

Ուղերձում կաթողիկոսին հորդորում են լուծել Ջավախքի հնագույն հայկական եկեղեցիների հարցը, որոնք վաղուց դադարել են գործել և վերածվել են հասարակական շինությունների կամ գտնվում են անմխիթար վիճակում:

Մի շարք սրբավայրերի կողքին առանձնացվում է Սուրբ Նշան եկեղեցին, որը բաց է բոլոր քրիստոնյաների համար, սակայն կրոնական ծիսակատարություններ չեն կատարվում։ Սուրբ Նշան եկեղեցին Ախալցխայի հայերի համար իրոք կարևոր նշանակություն ունի և Բնակավայրի հայապահպանման հարցում դրա կարգավիճակի հարցը չափազանց հրատապ է։

«Հայ առաքելական եկեղեցին կանգնած է իր եկեղեցիները կորցնելու վտանգի առաջ, և եթե դուք առաջիկա այցի ընթացքում վերջնականապես չլուծեք դրանք հայկական համայնքին վերադարձնելու հարցը, ապա Ձեր առաջիկա այցը Սամցխե-Ջավախք կկորցնի իր նշանակությունը»,- նկատում են ջավախահայերը և զգուշացնում, որ այդ դեպքում չի բացառվում, որ Ամենայն հայոց կաթողիկոսը և Սուրբ Էջմիածինը կկորցնեն Ախալցխայի և բոլոր վիրահայերի շրջանում իրենց հեղինակությունը:

Թբիլիսիի Պետրոս Ադամյանի անվան պետական թատրոնը միակն է սփյուրքի հայկական թատրոններից, որտեղ բացառապես հայերեն են խաղում: Բայց ադամյանցիներն իրենց Հայաստանի խորթ զավակներն են համարում: Բանն այն է, որ ներկայացնելով աշխարհին հայ թատրոնը, նրանք միաժամանակ զրկված են Հայաստանի արտիստ կոչվելու իրավունքից: Հայաստանցիներիցս շատերին հայրենիքի գնահատանքի այս ձևը ֆորմալ կարող է թվալ, բայց օտարության մեջ հայերեն ստեղծագործողին այն օդի պես պետք է: Տասնյակ դերասաններ ծերացան հայկական թատրոնի բեմում, բայց չստացան գնահատանքի այս ապացույցը, և վիրավորված են: «Մեզ ասում են, որ դուք Հայաստանի քաղաքացի չեք, դրա համար էլ չի կարելի ձեզ շնորհել Հայաստանի վաստակավոր, կամ ժողովրդական արտիստի կոչումներ: Իմանալով Հայաստանի օրենքները, ես այնպիսի կետ չեմ գտել, որով դրսում գործող պետական թատրոնի դերասանը իրավունք չունենա կոչումներ ստանալ: Ես կուզեի, որ այս մասին իմանար Հայաստանի նախագահը, որն ուշադիր է մեր թատրոնի նկատմամբ», – ասաց մեզ հետ զրույցում թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար, ռեժիսոր Արմեն Բայանդուրյանը: Վրաստանում կոչումները վաղուց հանված են օրենքով, բայց եթե լինեին, Բայանդուրյանը վստահ է, որ անպայման Ադամյանի թատրոնի տասնյակ դերասաններ կստանային դրանք: ՀՀ մշակույթի փոխնախարար Արթուր Պողոսյանից հետաքրքրվեցինք, թե ինչու են Թբիլիսիի հայկական թատրոնի դերասանները, որոնք ամբողջ կյանքը նվիրել են դրսում հայ արվեստի զարգացման դժվար գործին, զրկված արտիստական կոչումներից: “Չկա այդպիսի սահմանափակում: Մենք միշտ էլ ներկայացնում ենք երաշխավորություններ, և հաշվի ենք առնում նաև սփյուրքի գործիչներին: Կարծում եմ, այս տարի անկախության 20-ամյակի կապակցությամբ մեր սփյուռքահայ գործիչներն այս իմաստով ավելի լայն հնարավորություններ կունենան”, – պատասխանեց փոխնախարարը: Ստացվում է, որ մինչև հիմա որևէ հնարավորություն չի՞ եղել ադամյանցիներին կոչում տալու, թե չէ, մինչ օրս գոնե մեկը ստացած կլիներ:

Երևանի պետական կամերային նվագախումբը, Արամ Ղարաբեկյանի հրաժարականից հետո, առնվազն կես տարի առանց գեղարվեստական ղեկավարի և դիրիժորի էր մնացել: Երկար բանավեճերից ու տհաճ լեզվակռիվներից հետո նվագախմբի դիրիժոր է նշանակվել ֆրանսահայ դաշնակահար Վահան Մարտիրոսյանը: Նրան Հայաստան է հրավիրել ՀՀ մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը:

Վահան Մարտիրոսյանը սովորել է Փարիզի պետական բարձրագույն կոնսերվատորիայում: Նա հայտնի դաշնակահար է և բազմաթիվ ձայնասկավառակների հեղինակ: 2010-ից Մարտիրոսյանը ղեկավարում է ֆրանսիական Caen-ի սիմֆոնիկ նվագախումբը: Թե ինչպես է նորանշանակ դաշնակահար-խմբավարը հասցնելու միաժամանակ ղեկավարել և’ ֆրանսիական, և’ հայկական նվագախմբերը, երևի միայն Հասմիկ Պողոսյանին է հայտնի:

Ալիսա Շեկոյան

Ջո Կոկերը եկավ Հայաստան, Ալ Ջերոն, Ջորջ Բենսոն եկան, «Deep Purple»-ը եկավ, անգամ Պլաչիդո Դոմինգոն եկավ, ով ասես չեկավ, բայց արի ու տես, որ փոփ երգչուհի Սառա Քոները հրաժարվել է գալ և հայ հանդիսատեսի համար ելույթ ունենալ:

«Live Legend Entertainement» ընկերությունը հայտարարություն է տարածել, ըստ որի Սառա Քոնորը չի մասնակցելու մարտի 8-ին Կարեն Դեմիրճյանի անվան Մարզահամերգային համալիրում տեղի ունենալիք համերգին:

Ընկերության ներկայացուցիչ Թին Կրուգը հայտնել է, որ երգչուհու` Հայաստան գալուց հրաժարվելու պատճառն այն է, որ համերգի կազմակերպիչ, հայաստանյան «VH Music ընկերությունը չի կատարել պայմանագրի կետերը և խախտել է ձեռք բերած պայմանավորվածությունները: Մեր հարցմանն ի պատասխան ընկերությունից նույնպես հայտնեցին, թե պատճառը տեխնիկական խնդիրներն են եղել: Ընկերության տնօրենն էլ ասուլիս հրավիրեց ու երկար բարակ արդարանում էր:

Մարզահամերգային համալիրում կազմակերպված «Deep Purple»-ի համերգին ճիշտ է, շատերն էին սպասում, սակայն նրանց սպասելիքներն այդքան էլ չարդարացան. համերգի մասնակիցներից շատերն այդպես էլ չկարողացան վայելել իրենց կուռքերի կենդանի երաժշտությունը, քանի որ թե´ կազմակերպիչները, թե´ իրենք` երգիչները հաշվել էին, թե Հայաստանը վեցերորդ սորտի երկիր է և նորմալ հնչողություն ապահովելն այստեղ այդքան էլ էական չէ: «Deep Purple»-ը, ճիշտ է, լեգենդար խումբ է, սակայն ավելի շատ անցած դարի լեգենդ է, մինչդեռ գործող աստղերը` հատկապես համաշխարհային մեծության, ինչպես հայտնի է, բավական լուրջ են մոտենում իրենց յուրաքանչյուր ելույթին և, ինչպես հայտնի է, ի տարբերություն տեղական աստղերի, նախընտրում են համերգի ժամանակ ոչ թե բերանը բացել-փակել, այլ իրականում երգել, այն էլ` լավ երգել:

Սառա Քոնորին, հավանաբար, բախտ է վիճակվել մինչև Հայաստան գալը տեղեկանալ, որ համերգի ժամանակ կարող են տհաճ անակնկալներ լինել :Չի բացառվում նաև այն, որ Սառա Քոները նաև հետաքրքրված լինի, թե ովքեր են Սիրուշոն և Արա Մարտիրոսյանը, չի բացառվում, որ հենց իր հետ համերգ ունենալու պատվի արժանացած զույգի երգերը լսելուց հետո է Սառա Քոները նման որոշում ընդունել. այստեղ, փաստորեն, անգամ Արա Մարտիրոսյանի «վառած մոմերը»-ը չի օգնել. Սառա Քոները չի ցանկացել իր մոմերը վառել հայկական փոփի և ռաբիզի ներկայացուցիչների հետ:

Այս համերգը տեղի էր ունենանալու դեռևս փետրվարին: Այն ժամանակ դարձյալ խնդիրներ էին ծագել և որոշվել էր համերգը տեղափոխվել մարտի 8-ին: Ի դեպ, համաշխարհային մեգաաստղի հույսերը չարդարացրած կազմակերպիչները հայտարարում են, թե տոմսերի 80 տոկոսն արդեն վաճառված է, սակայն միաժամանակ այսօր հայտնել են, թե ցանկացողները կարող են հետ տալ տոմսերը:

Ինչպես տեսնում ենք, անգամ համերգի հետաձգումը չփրկեց համերգը. փոփ-աստղը մերժեց հայերին: Մերժեց,բայց այստեղ էլ հուսախաբ եղած հանդիսատեսին անհասկանալի մնաց մերժման բուն պատճառը` որովհետև Հայաստանում, փաստորեն, անհնա?ր է գտնել դահլիճ ` համապատասխան տեխնիկական հնարավորություններով, գումարների հետ կապված խնդիր էր, կազմակերպչական բաց, թե բարոյական պարտություն ի դեմս հայ և օտարազգի աստղերի անհամատեղելիության: Ի վերջ ու՞մ թերացումն է սա` պետությա՞ն, թե՞ առանձին ընկերությունների և ո?վ պետք է պատասխան տա:

Մարզահամերգային համալիրը, ինչպես հայտնի է, 2005թ.-ից ի վեր այլևս պետական սեփականություն չէ. այս հսկա շինությունը ԲԱՄՕ ընկերությունը գնեց ընդամենը 5 մլն դոլարով: Այդ ժամանակ պետական չինովնիկներն արդարանում էին թե`պիտի ունենանք միջազգային չափանիշների դահլիճ, ու մի հսկայական գումար էլ պետության կողմից տրվեց համալիրին, որից հետո, իրենց ասելով, ավելի քան 10 մլն դոլար ներդրում կատարեց ԲԱՄՕ-ն, սակայն, ինչպես տեսնում ենք, դա ևս դրությունը չփրկեց և, ըստ էության, անգամ այդ ներդրումների արդյունքում մի նորմալ դահլիճ հնարավոր չեղավ ունենալ: Եվ դա այն դեպքում, երբ այս ընկերությունը այս տարիների ընթացքում պետության կողմից բավական աջակցություն է ստացել. երբ այս ընկերության մեծ ու փոքր «մեղքերը» անուշադրության են մատնվել (ԲԱՄՕ-ն ամիսներ շարունակ չի վճարել աշխատողների աշխատավարձերը պատճառաբանելով թե ընթացքում ամեն բան տեղը կընկնի, բայց այսօր էլ համալիրը նորմալ չի ջեռուցվում. օրինակ, փետրվարի 12-ին այստեղ կայացած ԲՀԿ համագումարի ժամանակ միջանցքում սառնամանիք էր և հանդերձապահներն ու սպասարկող անձնակազմը աշխատում էին հենց նման պայմաններում. պարզվեց, որ դրսի ցրտին գումարվում է նաև վերևում տեղակայված սահադաշտից եկող ցուրտը):

Բացի նրանից, որ չարդարացան Սառա Քոների (նա չեկավ Հայաստան և զրկվեց հնամենի հայկական մշակույթի հետ մոտիկից շփվելու հնարավորությունից), Սիրուշոյի և Արա Մարտիրոսյանի (հո ամեն անգամ նման բախտ չէ՞ր կարող վիճակվել, որ անունդ հնչի մեգաաստղի կողքին) հույսերը, այստեղ շատ ավելի էական է այն, որ հանդիսատեսը հուսախաբ եղավ կրկնակի անգամ: Եվ որ ամենավատն է, կարծես թե դա մի մեծ բան չէ. ապաշնորհ կազմակերպիչը անվրդով հայտարարում է, թե ցանկացողները կարող են վերադարձնել տոմսերը և վերջ` առանց դույզն- ինչ պատասխանատվության:

Իսկ Մշակույթի նախարարությունը այս կարգի «մանր – մունր» համերգների հետ, բնական է, որ որևէ կապ չունի և Հասմիկ Պողոսյանի պետքն էլ չէ, որ Սառա Քոների մերժումը, ըստ էության, ապտակ է Հայաստանին, որ վայ-կազմակերպիչների պատճառով տուժում է պետության հեղինակությունը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԿԵՍՈՅԱՆ